Hakkari’de aylardır süren su sıkıntısı, hem şehir merkezinde hem de ilçelerde vatandaşları zor durumda bırakıyor. Susuzluk nedeniyle günlük yaşamda ciddi aksaklıklar yaşanırken, gözler Hakkari Valisi ve Belediye Başkan Vekili Ali Çelik’in açıklamalarına çevrildi. Çelik, düzenlediği kapsamlı basın toplantısında şehrin su krizini tüm boyutlarıyla anlattı.
Vali Çelik, “Hakkari’nin içme suyu sorunu 80 yıllık bir mirastır” diyerek geçmişten bugüne süregelen altyapı sorunlarını, ihmalleri ve yanlış uygulamaları tek tek ortaya koydu. Yer altında döşenmeyen hatlardan, patlak boruların üstüne dökülen betona; depoların hiç devreye alınmamasından, yüzde 90 kayıp-kaçak oranına kadar çarpıcı bilgiler paylaştı.
Kronikleşen Sorun: 1940’lardan Bugüne
Çelik, Hakkari’de içme suyu probleminin 1940’lardan bu yana, kentin genişlemesine paralel biçimde her yıl hissedilerek bugüne geldiğini söyledi. 2014’te ihalesi yapılan yer altı içme suyu şebekesi yenileme ve yeni isale hattı projesinin çeşitli kesintilerle 2022’de “tasfiye” ile sonuçlandığını belirtti.
“Yeni Sistem Eskiyi Desteklemiyor”
Yeni şebekenin, eski hat tamamen devre dışı bırakıldığında çalışacak şekilde kurgulandığını, 9 deponun ve kademeli su verme otomasyonunun öngörüldüğünü aktaran Çelik, 2023 Eylül’de göreve geldiğinde ilk brifingde “2022’de sistem çalışacak, içme suyu sorunu çözülecek” bilgisini aldığını söyledi.
Yüzde 90 Kayıp-Kaçak
Şehre 1 milyon m³ su girdiğini, faturaya dönüşen miktarın 100 bin m³ olduğunu, yüzde 90 kayıp-kaçak bulunduğunu açıklayan Çelik, buna ilişkin net tespit ve değerlendirmenin olmadığını, kayıpların bir bölümünün şebekeden, bir bölümünün kaçak kullanımdan kaynaklandığını ifade etti.
“Kaynak” Sanılan Su, Meğer Patlak Boru
MİT Bölge Müdürlüğü’nün altındaki noktada 35–40 yıldır akan suyun, yapılan incelemede şehir şebekesindeki eski bir patlaktan geldiğinin anlaşıldığını söyleyen Çelik, mevcut durumun vahametini bu örnekle anlattı.
Boruların Ucunda Tıpa Yok
Bazı noktalarda boru uçlarının kapatılmadığını, suyun hattın sonunda doğrudan toprağa aktığını vurgulayan Çelik, sistemde tıpa/vana eksikliklerinin ciddi kayıplara yol açtığını söyledi.
Su Dağıtımında Keyfi Müdahaleler
“Belediyedeki bazı kişiler kendi sokaklarına daha fazla su gitmesi için sistemi bozmuş. Bir başkan yardımcısı bile kendi mahallesine özel bağlantı yaptırmış. Bazı yerlerde tıpa atılmış, bazı yerlerde hatlar değiştirilmiş. Böyle bir şey olabilir mi? Bu 16 mahallenin suyu eşit dağılmalı. Ama insanlar kendi sokağına daha çok su gelsin diye sistemi bozmuş. Bu vicdansızlıktır ve sistemin çökmesinin en büyük sebebidir.”
Betonla Kapatılan Patlak: 25 Günde Açıldı
Patlayan çelik/düktil borunun değiştirilmesi gerekirken üzerine 150 m³ beton döküldüğünü, bu nedenle arızanın yıllarca bu şekilde bırakıldığını belirten Çelik, betonun suyun basıncıyla alttan açılıp çatladığını, müdahalede beton kırma ve onarımın yaklaşık 25 gün sürdüğünü anlattı.
Döşenmeyen Borular: Kâğıt Üstünde Var, Sahada Yok
Bir depoya bağlanacak 1,8 km’lik hatta ilişkin kazıda, “40 metreden sonra boru yok” tespiti yaptıklarını belirten Çelik, Gopsi TOKİ ana depodan çıkan hatta da 360’lık borunun 280’e, 140’a inip tekrar 250’ye çıktığını, statik/basınç hesabı yapılmadan “elde ne varsa döşenmiş gibi” hat kurulduğunu söyledi. Bu tabloyu tespit etmenin bile yaklaşık 3,5 ay sürdüğünü ekledi.
Standart Dışı Boru İddiası
Numunelerde, geri dönüşüm plastiğinden ikinci sınıf borular kullanıldığına dair bulgular gördüklerini ifade eden Çelik, bunun hukuken ve teknik olarak mümkün olmadığını söyledi.
Sokaklar Dar, Altyapılar İç İçe
Kentte sokak ve caddelerin darlığı nedeniyle aynı güzergâhlardan fiber, doğalgaz, elektrik, kanalizasyon ve içme suyu hatlarının geçtiğini; sayısal veri/harita olmayınca kazılarda diğer altyapıların zarar görebildiğini aktardı.
55 Yılın En Kurak Dönemi
Bu yıl 55 yılın en az yağış alan döneminin yaşandığını, Doğu ve Güneydoğu’da beklenen karın çok düştüğünü; Mart’ta depolarda ölçülen 450 litre debinin bugün 80 litreye indiğini söyleyen Çelik, kuraklık nedeniyle Şemdinli, Derecik ve Çukurca dâhil bölgede suyun ciddi azaldığını belirtti.
Ekipler ve Yenileme Çalışmaları
7 kişilik onarım/değişim ekibi kurduklarını, 3 mahallede hat ve abone bağlantılarını yenilediklerini; 13 mahallenin daha kaldığını, yeni içme suyu ustası alımı için ilan verdiklerini ve farklı illerden usta getirdiklerini söyledi.
Depolar Hiç Devreye Alınmamış
Yeni sistemde 9 depo öngörüldüğünü fakat hiçbirine su girmediğini, sadece 1500’lük bir deponun kullanıldığını; bu deponun 9 saatte dolduğunu, 9 mahalleye su verilip bir sonrakine geçildiğini, bu nedenle 24 saatte dahi bir tur attırılamadığını anlattı.
Tankerler Sahada: Kiralama Talimatı
Vatandaşın susuz kalmaması için Özel İdare, üniversite, jandarma ve Köylere Hizmet Götürme Birliği dâhil tüm 18–20 tonluk tankerleri devreye aldıklarını; kiralama için de talimat verdiğini söyledi.
Helel Vadisi: “14 Saat Yürüyerek Gittim”
Çelik, çözümün merkezinde Helel Vadisi olduğunu belirtti. 14 saat yürüyerek vadideki suyu yerinde gördüğünü, yaz–sonbahar dönemlerinde dahi yaklaşık 250 litre debi bulunduğunu aktardı. Suyun Hakkari’ye getirilmesi için 1700 kotundan 1600 kota, iki yatay sondaj içeren 9,5 km’lik isale ve yol projesi hazırlandığını; toplam 1,6 milyar TL maliyet öngörüldüğünü; yol kısmı için 400 milyon TL tutarında ihaleye çıkıldığını, yaklaşık 15 gün içinde ihalesinin yapılacağını söyledi.
Berçelan ve Golan: 3500 Metreye Kadar Tarama
Berçelan ve Golan yaylalarında 3500 metre rakıma kadar tüm kaynakları gezdiklerini, çevrelerini tel ile çevirdiklerini, drenaj ve isale yenilemeleri yaptıklarını; ancak kar yoksa suyun yetersiz kaldığını söyledi.
Otluca Suyu ve Arıtma Tesisi
Sisteme saniyede 50–60 litre civarında su veren Otluca kaynağının bölgede 15 bin küçükbaş ile temas ettiğini, mikrobiyolojik/kimyasal arıtma olmadan şebekeye verilemeyeceğini ifade eden Çelik, 2025 yatırım programına arıtma tesisinin girdiğini, DSİ’nin projeyi ihale ettiğini ve tesisin Tugayın üst noktasına planlandığını belirtti.
Zap Suyu Neden Değil?
Zap’tan su alınması halinde 4 terfi ile 600 metreden 1700 metreye basılması gerektiğini; aylık 45 milyon TL elektrik, 10 milyon TL arıtma olmak üzere 55 milyon TL işletme maliyeti çıktığını; bu modelin aboneye 2500–3000 TL fatura yansıtacağını söyledi.
Yer Altı Barajı: Berçelan’da İhale
Berçelan bölgesinde yer altı barajı projesinin ihalede olduğunu, zemin sondajlarının 2,5 ay sürdüğünü; sağlam yapılmazsa Salkımlı Göleti örneğinde olduğu gibi sorun yaşanacağını, bu nedenle mühendislik raporlarıyla ilerlediklerini söyledi.
DSİ’ye İlk Resmi Başvuru
Çelik, 25 bin nüfus üzerindeki kent merkezlerinde içme suyunun DSİ’nin görevi olduğunu hatırlattı. 2023 Aralık ayı sonuna kadar Hakkari’den DSİ’ye yazılı talep gitmediğini tespit ettiklerini, “Sen bu şehirde yaşamıyor musun? Bu krizi görmüyor musun?” diyerek DSİ müdürüne sert çıkış yaptığını, ilk yazının 2024 Haziran’da kendi imzasıyla gönderildiğini söyledi.
“Hesap Mahkemede Verilecek”
“1600 metre boru var deniyorsa göstermek zorundalar” diyen Çelik, standart dışı malzeme, döşenmemiş olduğu halde döşenmiş gösterilen hatlar, betonla kapatılan patlaklar, boru uçlarının tıpasız bırakılması gibi tüm işlemlerin adli makamlara taşınacağını; kendi taraflarında da eksik ve yanlış varsa bunun hesabını vereceklerini belirtti.
Kültür Etkinliği: “Belediyeden Tek Kuruş Çıkmadı”
“Anadolu Şenliği konserleri için Hakkari Belediyesi’nden, Valilikten, merkezi bütçeden tek kuruş harcanmadı” diyen Çelik, etkinliğin Kültür Bakanı’nın sağladığı kaynaklarla yapıldığını; belediye bütçesinin yol, asfalt, içme suyu ve kanalizasyona ayrıldığını vurguladı.
Tasarruf Çağrısı
Çelik, küresel ısınma ve kuraklığa dikkat çekerek vatandaşlardan su tasarrufu istedi: aracın silerek temizlenmesi, bahçe/kavak sulamalarının kısıtlanması gibi tedbirler çağrısında bulundu.
“Çocuğum Yıkanamıyor”
“Bir vatandaşımız ‘Çocuğum yıkanamıyor’ dedi. O sözün ağırlığını geceler boyunca hissediyorum” diyen Çelik, meselenin sadece teknik değil, insani bir kriz olduğunu vurguladı.
“Bu şehrin suyuna sahip çıkacağız. Eksiklerimiz varsa düzelteceğiz. DSİ, bakanlıklar ve belediye ile kalıcı çözüm için çalışıyoruz. Doğru projeler ve sağlam yatırımlarla Hakkari’nin içme suyu sorununu tarihe gömeceğiz.”
