TRUMP'TAN SAVAŞIN BİTİŞİ İÇİN DİKKAT ÇEKEN TARİH

ABD'deki benzin fiyatlarının ne zaman gerileyeceğine ilişkin bir soruyu yanıtlayan Trump, 3 Kasım'daki Kongre ara seçimlerine işaret ederek İran'la savaş konusunda dikkat çeken bir öngörüde bulundu.

İran yönetiminin mevcut koşulları daha fazla sürdüremeyeceğini savunan Trump, “Bence savaş seçimlerden hemen sonra sona erecek çünkü artık daha fazla dayanamazlar” ifadelerini kullandı.

Trump'ın savaşı doğrudan ABD'deki ara seçim takvimiyle ilişkilendirmesi dikkat çekti.

“İRAN'LA AKTİF MÜZAKERE YÜRÜTMÜYORUZ”

Diplomatik temaslara ilişkin de konuşan Trump, Washington ile Tahran arasında şu aşamada aktif bir müzakere sürecinin bulunmadığını söyledi.

Trump ayrıca İran'ın 3 Kasım'daki ABD Kongre ara seçimlerini etkilemeye çalıştığını öne sürdü. Ancak ABD Başkanı bu iddiasını destekleyecek ayrıntı paylaşmadı.

NÜKLEER SİLAH VURGUSUNU YİNELEDİ

İran'a yönelik askeri politikasını da değerlendiren Trump, Washington yönetiminin temel hedefinin Tahran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek olduğunu bir kez daha savundu.

Trump'ın açıklamaları, bölgede çatışmaların seyri ve olası diplomatik sürece ilişkin belirsizliğin devam ettiği bir dönemde geldi.

HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN “KONTROL BİZDE” MESAJI

Trump'ın açıklamalarındaki bir diğer önemli başlık ise küresel petrol ticaretinin kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı oldu.

ABD donanmasının boğaz üzerinde “tam kontrol” sahibi olduğunu ileri süren Trump, Hürmüz'den her gün çok sayıda petrol tankerinin geçmeye devam ettiğini söyledi.

Enerji piyasalarının yakından takip ettiği Hürmüz Boğazı'na ilişkin Trump'ın bu açıklaması, İran'la devam eden gerilimin petrol arzı üzerindeki etkilerinin tartışıldığı bir süreçte geldi.

Trump'ın “savaş seçimlerden hemen sonra sona erecek” çıkışı ise Washington-Tahran hattındaki gelişmeler açısından önümüzdeki dönemin en çok tartışılacak açıklamalarından biri olmaya aday.

İran Sağlık Bakanlığı Sözcüsü Hüseyin Kermanpur, 30 Ağustos akşamından 2 Eylül akşamına kadar gerçekleştirilen ABD saldırılarının bilançosuna ilişkin açıklamada bulundu.

Kermanpur, saldırılarda 18 kişinin hayatını kaybettiğini, 142 kişinin ise yaralandığını bildirdi.

Yaralılar Arasında Kadın ve Çocuklar Var

İranlı yetkilinin verdiği bilgilere göre yaralananların 61'ini kadınlar, 44'ünü ise 18 yaşın altındaki kişiler oluşturuyor.

Hayatını kaybedenler arasında iki kadın ile bir çocuğun bulunduğu açıklandı.

Son bilanço, Washington ile Tahran arasındaki karşılıklı saldırıların yeniden yoğunlaştığı bir dönemde geldi.

Hürmüz Boğazı'nda Tansiyon Yükseldi

Gerilimin son dalgası, ABD güçlerinin İran'ın güneyindeki Hürmüzgan eyaletine bağlı Larak Adası'ndaki hedeflere yönelik operasyonuyla tırmandı.

Washington yönetimi, operasyonun deniz taşımacılığı açısından tehdit oluşturduğu öne sürülen İran'a ait askeri unsurları hedef aldığını bildirdi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise İran Devrim Muhafızları Ordusu'na ait hava savunma noktaları, radar sistemleri, deniz unsurları, mayın döşeme kapasitesi ve iletişim tesislerinin hedef alındığını açıkladı.

İran'dan Füze ve İHA'larla Karşılık

Tahran yönetimi ABD'nin saldırılarına bölgedeki Amerikan askeri varlığını hedef aldığını belirttiği füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla karşılık verdi.

İran, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Kuveyt ve Irak Kürdistan Bölgesi'ndeki bazı noktaları ABD varlıklarıyla bağlantılı hedefler olarak tanımladı.

Karşılıklı saldırılar, çatışmaların İran sınırlarının ötesine taşınabileceğine ilişkin endişeleri de artırdı.

Trump'tan Sert Mesaj

ABD Başkanı Donald Trump da son operasyonlara ilişkin yaptığı açıklamada İran'ın Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri kapasitesinin ağır şekilde hedef alındığını söyledi.

Trump, ABD'nin bölgedeki gelişmelere karşı askeri seçeneklerini açık tuttuğunun mesajını verdi.

Tahran'dan “Yeni Strateji” Sinyali

Gerilimin yükseldiği bir dönemde İran cephesinden dikkat çeken yeni bir açıklama geldi.

İran'ın üst düzey güvenlik yapılanmasından Muhsin Rızai, Tahran'ın önümüzdeki süreçte savaş alanı, diplomasi ve ekonomik baskılarla mücadeleyi kapsayan yeni bir stratejiye geçeceğinin sinyalini verdi.

Rızai'nin açıklaması, karşılıklı saldırıların devam edip etmeyeceğinin tartışıldığı bir dönemde İran'ın bundan sonraki hamlelerine ilişkin önemli bir mesaj olarak değerlendirildi.

ABD ve İran arasında yeniden hız kazanan askeri hareketlilik nedeniyle gözler bir kez daha stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'na ve tarafların atacağı yeni adımlara çevrildi.

Siyonizmin kurucusu Theodor Herzl'in büyükanne ve büyükbabasının naaşlarının Kudüs'te yeniden defnedildiği törende konuşan Netanyahu, İran'ın nükleer programına ilişkin son gelişmeleri değerlendirdi.

İran Devrim Muhafızları Komutanı'nın ülkesinin nükleer programını sürdürme yönündeki açıklamalarına dikkat çeken Netanyahu, "İsrail Başbakanı olarak İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemekte kararlıyım." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın ve Amerika Birleşik Devletleri'nin İsrail'in en güçlü müttefiki olduğunu vurgulayan Netanyahu, buna rağmen ülkesinin güvenliği konusunda taviz vermeyeceklerini söyledi. Netanyahu, "İsrail'in varlığı hiçbir zaman müzakere konusu olamaz. Güvenliğimizi ve geleceğimizi korumak için ne gerekiyorsa yapacağız." diyerek tek taraflı askeri müdahale ihtimaline de kapıyı araladı.

Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump ise İran ile yürütülen temaslara ilişkin yaptığı değerlendirmede, taraflar arasında yapıcı görüşmelerin sürdüğünü belirterek, "Önemli olan söz değil, atılacak adımlardır. İran bir anlaşma yapmak istiyor. Sürecin nasıl sonuçlanacağını göreceğiz." ifadelerini kullandı.

Netanyahu'nun açıklamaları, Washington ile Tahran arasında diplomatik temasların devam ettiği bir dönemde bölgede tansiyonun yeniden yükselebileceğine yönelik değerlendirmeleri de beraberinde getirdi.

Şam-Rojava Temasları Sürüyor

29 Ocak Anlaşması kapsamında devam eden görüşmelerde, Demokratik Suriye Güçleri (DSG), güvenlik kurumları ve sivil yapıların Suriye devlet sistemine entegrasyonu konusunda temaslar sürüyor. Tarafların güvenlik ve idari alanlarda önemli ilerleme kaydettiği belirtilirken, Kürtçe eğitimi, anayasal haklar ve siyasi temsil gibi başlıklarda ise müzakerelerin devam ettiği ifade edildi.

Mazlum Abdi ile Ahmed Şara Görüşmesi Bekleniyor

Abdulkerim Ömer, DSG Genel Komutanı Mazlum Abdi ile Suriye Geçici Cumhurbaşkanı Ahmed Şara arasında kritik bir görüşmenin yakın zamanda gerçekleşmesinin beklendiğini belirterek, iki taraf arasındaki diplomatik temasların sürdüğünü kaydetti.

Neçirvan Barzani’ye Süreçte Aktif Rol Çağrısı

Ömer, Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani'nin Şam'a gerçekleştirdiği ziyaretin sürece önemli katkılar sunduğunu belirterek, 29 Ocak Anlaşması'nın uygulanmasının önündeki engellerin kaldırılması için Barzani'nin aktif rol üstlenmesini istediklerini dile getirdi.

"Kalıcı Çözüm Siyasi Uzlaşıyla Mümkün"

Silahlı güçlerin entegrasyonunun tek başına yeterli olmayacağını vurgulayan Ömer, Suriye'deki Kürt meselesinin kalıcı çözümünün ancak siyasi uzlaşı ve anayasal güvenceyle mümkün olacağını söyledi.

Kürtlerin siyasi temsilinin güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken Ömer, son parlamento seçimlerini örnek göstererek mevcut sistemin Kürt toplumunun beklentilerini tam olarak karşılamadığını ifade etti.

Şam ile Rojava arasında yürütülen görüşmelerin, Suriye'nin geleceğini şekillendirecek en kritik diplomatik süreçlerden biri olarak değerlendirildiği belirtiliyor.(Rûdaw)

Mesajında, Baas rejiminin Barzanilere yönelik gerçekleştirdiği katliamın Kürt halkının hafızasında derin izler bıraktığını belirten Barzani, bu trajedinin yalnızca Barzanilere değil, tüm Kürdistan halkına yönelik sistematik bir soykırım politikası olduğunu dile getirdi.

Barzani, adaletin sağlanmasının geçmişle yüzleşmekten geçtiğine dikkat çekerek, Irak devletinin tarihi sorumluluğunu yerine getirmesi ve işlenen suçların mağdurlarına yönelik maddi ve manevi telafi sürecini başlatmasının önemine işaret etti.

43 yıl önce yaşanan katliamın acısının hâlâ tazeliğini koruduğunu belirten Barzani, soykırım kurbanlarını rahmet ve saygıyla andıklarını ifade ederek, benzer acıların bir daha yaşanmaması için ortak hafızanın korunması gerektiğini vurguladı.

Barzani Enfal Soykırımı'nın yıl dönümü dolayısıyla Erbil'in Soran ilçesinde düzenlenen anma törenine Enfal mağdurlarının yakınları, yerel yöneticiler ve çok sayıda vatandaş katıldı. Törende, katliamda hayatını kaybedenler dualarla anılırken, yaşanan acıların unutulmaması çağrısı yapıldı.

Enfal mağdurlarından Halime Süleyman, aradan geçen yıllara rağmen acılarının ilk günkü gibi taze olduğunu belirterek, yaşadıkları travmanın hiçbir zaman silinmeyeceğini söyledi. Süleyman, "Bu acıyı ölene kadar unutmayacağız. Bize öyle büyük bir darbe vuruldu ki hiçbir şey bunu telafi edemez." ifadelerini kullandı.

Bir diğer mağdur Fatma İbrahim ise ailesinden birçok kişiyi aynı gün kaybettiğini anlatarak, "Babamı, iki erkek kardeşimi, amcamı, iki amca oğlumu, eşimin dört erkek kardeşini ve kayınpederimi evlerinden alıp götürdüler. Bu acıyı asla unutamayız." dedi.

Soran Şehitler ve Enfal Mağdurları Genel Müdürü Kerim Kawa, mağdur ailelerinin yıl dönümünde mezarlıkları ziyaret edebilmesi amacıyla anma programını bir gün öne aldıklarını belirtti. Kawa, yaşanan insanlık dramının gelecek nesillere aktarılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Toplu Mezarlar Müdürü Aram Nuri ise kayıp kişilerin naaşlarına ulaşılması için çalışmaların sürdüğünü belirterek, Irak Ulusal Ekibi ile koordineli şekilde toplu mezarların açılmaya devam ettiğini ifade etti.

Yetkililerin verdiği bilgilere göre, 1983 yılında gerçekleştirilen Barzani Enfal Soykırımı'nda yaklaşık 8 bin kişi katledildi ya da kayboldu. Aradan geçen 43 yıla rağmen yalnızca 696 kişinin naaşı bulunarak Kürdistan Bölgesi'ne getirilebildi. Son olarak 2022 yılında 100 kurbanın naaşı ailelerine teslim edilirken, binlerce kaybın akıbetinin ortaya çıkarılması için çalışmalar devam ediyor.

Yaşanan bu trajedi, Kürt halkının hafızasında derin izler bırakmaya devam ederken, mağdur aileleri adaletin tam anlamıyla sağlanmasını ve kayıp yakınlarının tamamına ulaşılmasını bekliyor.

Raparin Sivil Savunma Müdürü Hüseyin Abdullah, ihbarın saat 17.40 sıralarında kendilerine ulaştığını belirterek, yangının ilk olarak evin çatısında başladığını söyledi. Alevlerin kısa sürede terzi dükkânına ulaştığını ifade eden Abdullah, dükkânın sandviç panelden yapılan tavanının çökmesi sonucu içeride bulunan 3 kişinin yaşamını yitirdiğini açıkladı.

Hayatını kaybedenlerin tamamının kadın olduğu belirtilirken, ölenlerden ikisinin aynı aileden olduğu öğrenildi. Raparin Sağlık Sözcüsü Taha Muhammed ise yaşamını yitirenlerden birinin 30-35 yaşlarında bir kadın, diğer ikisinin ise 12 ve 5 yaşlarında iki çocuk olduğunu bildirdi.

Olayda yaralanan 3 kişinin hastaneye kaldırıldığı, bunlardan ikisinin Haci Awa Hastanesi'nde, birinin ise Ranya Hastanesi'nde tedavi altına alındığı belirtildi. Yetkililer, yaralıların sağlık durumlarının iyi olduğunu ve tedavilerinin sürdüğünü açıkladı.

Patlamanın etkisiyle çevrede bulunan iki evde de maddi hasar meydana gelirken, olayın çıkış nedeninin belirlenmesi için geniş çaplı inceleme başlatıldı.

Yetkililer, patlama ve yangının kesin nedeninin yapılacak teknik incelemenin ardından netlik kazanacağını ifade etti.

İddialara göre Umman’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden geçiş ücreti almayı değerlendirmesi üzerine ABD yönetimi sert bir tutum sergiledi. Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan Başkan Donald Trump, boğazın uluslararası deniz trafiğine açık kalması gerektiğini savunarak Umman’a yönelik dikkat çeken ifadeler kullandı.

Trump’tan Dikkat Çeken Açıklama

Kabine toplantısında konuşan Trump, Hürmüz Boğazı’nın hiçbir ülkenin tekeline bırakılamayacağını belirterek, “Umman da diğer ülkeler gibi uluslararası kurallara uymak zorunda. Aksi bir tutum sergilenirse gerekli adımları atarız” dedi.

Trump’ın açıklamaları uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırırken, krizin diplomatik boyutu da giderek derinleşti.

ABD’den Yaptırım Mesajı

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in de Umman’ın Washington Büyükelçisi ile görüşerek boğaz trafiğine yönelik olası ücretlendirme planlarından vazgeçilmesi çağrısında bulunduğu öne sürüldü. Aksi durumda bazı ekonomik ve finansal yaptırımların gündeme gelebileceği ifade edildi.

İran’dan Sert Tepki

Gelişmelere İran’dan da tepki geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD’nin kullandığı dili eleştirerek, bağımsız devletlere yönelik baskı ve tehditlerin kabul edilemez olduğunu söyledi.

Bekayi, uluslararası toplumun diplomasi yerine baskı yöntemlerinin normalleşmesine izin vermemesi gerektiğini belirterek Washington yönetimini sert sözlerle eleştirdi.

Gözler Umman’da

Bölgede uzun yıllardır arabulucu ve dengeli dış politika yaklaşımıyla öne çıkan Umman’ın, yaşanan gerilim karşısında nasıl bir tutum sergileyeceği merak konusu oldu. Hürmüz Boğazı etrafında yaşanan gelişmelerin, küresel enerji piyasaları ve bölgesel güvenlik açısından da yakından takip edildiği belirtiliyor.

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Trump, Beyaz Saray’daki Oval Ofis’te birçok ülke lideriyle kritik telefon görüşmeleri gerçekleştirdiğini duyurdu.

Erdoğan Dahil Çok Sayıda Liderle Görüştü

Trump, görüşme gerçekleştirdiği isimler arasında Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da bulunduğunu açıkladı.

ABD Başkanı ayrıca Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, BAE Devlet Başkanı Muhammed Bin Zayed Al Nahyan, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani, Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir, Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, Ürdün Kralı II. Abdullah ve Bahreyn Kralı Hamad Bin İsa El Halife ile de temas kurduğunu ifade etti.

Trump, yapılan görüşmelerin ana gündem maddesinin İran İslam Cumhuriyeti ile yürütülen “barış ve mutabakat süreci” olduğunu söyledi.

“Anlaşma Son Aşamaya Geldi”

Açıklamasında, ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerde önemli ilerleme kaydedildiğini belirten Trump, anlaşmanın nihai hale getirilmek üzere olduğunu ifade etti.

Trump, “Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti ve adı geçen diğer ülkeler arasında anlaşma konusunda büyük ölçüde uzlaşma sağlandı” dedi.

Netanyahu ile de Görüştü

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile de bir telefon görüşmesi yaptığını belirten Trump, görüşmenin “çok olumlu geçtiğini” söyledi.

Trump, anlaşmanın son detaylarının halen görüşüldüğünü ve kısa süre içerisinde kamuoyuna açıklanacağını ifade etti.

“Hürmüz Boğazı Açılacak”

Trump’ın açıklamasında en dikkat çeken bölüm ise Hürmüz Boğazı ile ilgili oldu.

ABD Başkanı, “Anlaşmanın diğer birçok maddesine ek olarak, Hürmüz Boğazı açılacaktır” ifadelerini kullandı.

Küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı’yla ilgili bu açıklama, dünya kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.

Rûdaw’ın Rojava muhabiri Vivyan Fetah’ın aktardığı bilgilere göre, mevcut seçim sistemi kapsamında Kürtlerin parlamentoda yaklaşık 9 milletvekili ile temsil edilmesi bekleniyor. Ancak bu rakamın, Kürt nüfusuna kıyasla oldukça düşük olduğu belirtiliyor.

Rojava’da Seçimler İlk Kez Bu Kadar Geniş Yapılacak

Yarın gerçekleştirilecek seçimlerin yalnızca Şam yönetiminin kontrolündeki bölgelerde değil, daha önce seçim yapılmayan Özerk Yönetim bölgelerinde de uygulanacağı ifade edildi.

Kürt nüfusunun yoğun olarak yaşadığı Haseke, Kamışlo, Kobani ve Efrin gibi kentlerde seçim hazırlıkları sürerken, Haseke vilayetinde ayrılan 15 sandalyenin Kürtler ve Araplar arasında paylaştırılması tartışmaları beraberinde getirdi.

Aktarılan bilgilere göre:

Kamışlo’da 4 sandalye için 7 aday yarışıyor.

Haseke merkezinde 3 sandalye için 13 aday bulunuyor.

Derik’te 2 sandalye için 2 aday yarışıyor.

Kobani’de de seçim yapılacak.

“Kürtler Ayrı Bir Toplumsal Blok Olarak Tanınmıyor”

Vivyan Fetah, Şam yönetiminin seçim sisteminde Kürtleri ayrı bir toplumsal yapı olarak kabul etmediğini belirterek, bunun temsil krizini daha da derinleştirdiğini söyledi.

Demokratik Birlik Partisi’nin (PYD) seçimlere doğrudan katılmadığı ancak partiye yakın bazı isimlerin bağımsız aday veya farklı listeler üzerinden yarıştığı ifade edildi.

Öte yandan Suriye Kürt Ulusal Konseyi (ENKS) çevresinde de adaylık tartışmalarının sürdüğü belirtilirken, karmaşık seçim sistemi nedeniyle aday dağılımının net şekilde ayrıştırılamadığı kaydedildi.

2 Milyon Nüfusa Karşılık Sadece 210 Seçmen

Seçim sistemine yönelik en büyük eleştirilerden biri de oy kullanacak seçmen sayısının sınırlı olması oldu.

Rûdaw muhabiri Vivyan Fetah’ın verdiği bilgilere göre, Haseke vilayetinde yaklaşık 2 milyonluk nüfusa rağmen yalnızca yaklaşık 210 kişinin oy kullanma hakkına sahip olduğu belirtildi.

Bu durumun demokratik temsil açısından ciddi soru işaretleri doğurduğu ifade edilirken, Kürtlerin gerçek siyasi ağırlığının parlamentoya yansımadığı yönünde eleştiriler yapıldı.

“Kürtlere 6-9 Sandalye Verilmesi Kabul Edilemez”

Duhok Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Elî Mîranî de konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, Suriye’deki Kürt nüfusunun yüzde 15 ila 20 arasında olduğunu belirterek, parlamentoda Kürtlere en az 25 ila 35 sandalye verilmesi gerektiğini söyledi.

“Kürtlere yalnızca yüzde 6’lık temsil verilmesi kabul edilemez” diyen Mîranî, bunun ilerleyen süreçte Kürtlerin siyasi etkisini daha da azaltabileceği uyarısında bulundu.

Mîranî, “Kürtler bu ülkenin asli unsurlarındandır. Parlamentoda güçlü şekilde temsil edilmeleri gerekiyor” ifadelerini kullandı.

“Kürtlere Kota Verilmeliydi”

Ulusal uzlaşının sağlanabilmesi için Kürtlere özel bir kota ayrılması gerektiğini savunan Mîranî, Şam yönetiminin yaklaşımını eleştirerek şu ifadeleri kullandı:

“Kürtlerin bu ülkenin kendi ülkeleri olduğunu hissedebilmesi için parlamentoda en az 25, 30 ya da 35 sandalye verilmeliydi.”

Mîranî ayrıca, mevcut yaklaşımın geçmişteki Baas yönetiminin bakış açısını sürdürdüğünü savundu.

“Boykot Çözüm Değil”

Seçimlerin boykot edilmesi tartışmalarına da değinen Mîranî, Kürtlerin her platformda varlık göstermesi gerektiğini belirtti.

“Her yerde bulunmalı ve sesinizi duyurmalısınız” diyen Mîranî, ancak Kürtlerin düşük temsil oranını da sorgulamaktan vazgeçmemesi gerektiğini ifade etti.

Şam-DSG Anlaşması Sonrası Yeni Süreç

Hatırlanacağı üzere, Suriye geçici hükümeti ile Demokratik Suriye Güçleri (DSG) arasında yaşanan gerilim nedeniyle Rojava bölgesi daha önce seçim sürecinin dışında bırakılmıştı.

Ancak Ocak ayında taraflar arasında imzalanan anlaşma sonrası, Rojava’daki sivil ve askeri yapıların devlet sistemiyle entegrasyonu konusunda yeni bir süreç başlamıştı.

Bu gelişmenin ardından Kürtlerin Suriye Parlamentosu’ndaki temsiliyetinin artırılması konusu yeniden gündeme taşındı.